Comhdháil

Comhdháil

Náisiúnta na

Gaeilge

Aighneacht

maidir le

dréachtú scéime

faoi réir Alt 11

d’Acht na

dTeangacha

Oifigiúla 2003 chuig : An Roinn

Ealaíon, Spóirt

agus

Turasóireachta

Eanáir 2005

Réamhrá

Is í Comhdháil Náisiúnta na

Gaeilge an lár-chomhairle ar na

heagraíochtaí deonacha Gaeilge.

Bunaíodh í sa bhliain 1943 agus

faoi láthair tá 21 balleagraíocht

inti.

Is í feidhm don Chomhdháil na

heagraíochtaí Gaeilge agus cairde

eile na teanga a chomhdhlúthú

d'fhonn comhpháirtíocht thorthúil

a chinntiú trí chumarsáid a chothú

agus aontú ar phríomhspriocanna

oibre na Comhdhála.

Baineann an Chomhdháil leis an

earnáil dheonach. Ní eagraíocht

stáit í nó ní eagraíochtaí stáit iad a

cuid baill. Tá an Chomhdháil mar

chuid d’earnáil na saoránach, i.e.

cuid riachtanach den daonlathas

rannpháirteach.

Léirítear fealsúnacht, ról agus

aidhmeanna Chomhdháil

Náisiúnta na Gaeilge go soiléir ina

ráiteas misin ‘bá agus tacaíocht

don Ghaeilge mar bheotheanga

agus cumas inti í a neartú agus a

bhuanú le go mbeidh sí á húsáid go

saoráideach agus go forleathan i

ngach gné de shaol mhuintir na

hÉireann’.

Tá spéis ar leith ag eagraíochtaí na

Comhdhála i stádas na Gaeilge

agus go háirithe sa chás go bhfuil

feidhm á tabhairt don stádas sin i

reachtaíocht na tíre. Fáiltíonn

Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge

roimh an deis seo tuairimí a chur

faoi bhur mbráid faoin ndréachtscéim

atá beartaithe ag an Roinn

Ealaíon, Spóirt agus

Turasóireachta agus is i bhfoirm

scéime atá ár moltaí déanta.

Aontaíonn an Chomhdháil leis na

treoirlínte a d’eisigh an tAire le

déanaí. Tá sé den riachtanas go

bhfeidhmeoidh an Roinn dá réir.

Comhthéacs na Scéime

An Roinn Ealaíon, Spóirt agus

Turasóireachta. Is Comhlacht

Poiblí í an Roinn Ealaíon, Spóirt

agus Turasóireachta atá freagrach

as réimse leathan seirbhísí a chur

ar fáil don phobal. Tá iomlánú ar

chúramaí agus ar dhualgais na

Roinne ar a suíomh idirlíon. Tá

imlíne ar phríomh fheidhmeanna

na Roinne ina Ráiteas Misin –

“Is é misean na Roinne ná cur le dul

chun cinn shochaí na hÉireann, ar

bhonn geilleagrach, sóisialta agus

cultúrtha agus cabhrú le cáilíocht na

beatha inti a shaibhriú, trí

thurasóireacht inbhuanaithe a chur

chun cinn ; trí shármhaitheas a

spreagadh ó thaobh a mbaintear amach

i gcúrsaí spóirt agus ealaíona; trí

rochtain ag níos mó daoine ar an spórt

agus ar na healaíona a éascú; agus trín

ár n-oidhreacht chulturtha a

chaomhnú.”,

I measc eolas eile ar an suíomh tá

eolas ar spriocanna na Roinne agus

ábhar eile maidir le –

hEalaíona agus Forais Chultúrtha

Spórt

Turasóireacht

Corparáideach

Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003

Ráiteas Straitéise 2003-2005

Tuarascáil Bliantúil 2002-2003

Óráidí ón Aire

Deontais agus Cistiúchán

Ceisteanna Dála

Tá ról lárnach ag an Roinn Ealaíon,

Spóirt agus Turasóireachta i leith

na Gaeilge agus i leith na

Gaeltachta. Molann an

Chomhdháil go ndéanfaí léiriú

soiléir ar an ról seo tríd an idirlín,

trí fhógraíocht, trí chomharthaíocht

agus trí mhodhanna eile

cumarsáide. Déanann an

Chomhdháil comhghairdeas leis an

Roinn de bharr an Ghaeilge a

bheith chomh feiceálach sin ar a

suíomh idirlíon ach molann an

Chomhdháil go ndéanfaí forbairt

leanúnach ar seo sa gcaoi go

mbeidh an leagan Gaeilge ar

chomhchéim leis an leagan Béarla i

gcónaí. Fáiltíonn an Chomhdháil

roimh ghealltanas na Roinne ina

gCairt do Chustaiméirí ina

ndeirtear -

Seirbhís Trí Ghaeilge Tabharfar

freagra as Gaeilge ar chomhfreagras a

gheofar i nGaeilge. Déanfar gach

iarracht freastal ar fhiafraithe teileafóin

i nGaeilge agus freastal ar dhaoine a

thagann i láthair ar mian leo a ngnó a

dhéanamh trí Ghaeilge.

Ar ndóigh tá dualgas reachtúil ar

an Roinn Ealaíon, Sóirt agus

Turasóireachta faoi achtanna

éagsúla, teanga agus cultúr na tíre

seo a chur chun agus a chaomhnú,

mar shampla Acht um Údarás

Náisiúnta Forbartha Turasóireachta

2003. Ní mór don Roinn a bheith

san airdeall ar thionchar na

turasóireachta i gceantar

Gaeltachta agus an buntáiste go

féidir a bheith ag turasóireacht má

bhaintear úsáid ceart as deiseanna

chun cur le fostaíocht agus

geilleagar ceantair. Is gá go gcuirfí

béim ar leith ar an teanga agus na

healaíona traidisiúnta i gcónaí faoi

mar atá ráite san Acht Ealaíon 2003,

mar chuid tábhachtach agus

lárnach de chultúr na tíre seo.

Beidh an seirbhís a chuirfidh an

Roinn ar fáil do phobal na Gaeilge

ar chomhchéim leis an seirbhís a

chuirfear ar fáil i mBéarla agus ní

bheidh aon saoránach faoi mhí

buntáiste de bharr ceachtar de na

teangacha oifigiúla a roghnú. Is fiú

go mór go mbeadh sé le feiceáil ag

an bpobal go dtugann An Roinn

seo tacaíocht don teanga i ngach

gné den obair atá idir lámha aici.

Ní mór freisin oiliúint a chur ar fáil

agus deis a thabhairt do fhostaithe

na Roinne an Ghaeilge a fhoghlaim

agus a úsáid ar bhonn leanúnach.

Molann Comhdháil Náisiúnta na

Gaeilge go n-úsáidfí Acht na

dTeangacha Oifigiúla 2003, chun

ethos na Roinne i leith na Gaeilge a

neartú. Le go mbeidh an tionchar

ceart ag scéim ní mór go léireodh sí

go bhfuil i gceist seirbhís den scoth

a thairiscint do phobal na Gaeilge

bunaithe ar “Sheirbhís

Ardchaighdeán do Chustaiméirí”

agus go mbeidh a fhios ag an

bpobal go bhfuil an seirbhís seo

ann dóibh. Tá ráiteas misin na

Roinne an-tábhachtach agus le

moladh. Is fiú a aithint gur

buntáiste mór don tír go

mbainfeadh daoine óga a

bpoitéinseal amach i gcúrsaí spóirt

agus go mbeidh siad ar an eolas

faoi chultúr agus teanga na tíre seo.

An Scéim

Aithneoidh An Roinn Ealaíon,

Spóirt agus Turasóireachta a

dualgas agus a ról faoi Acht na

dTeangacha Oifigiúla 2003 agus

deimhneoidh sí go bhfeidhmeoidh

sí go dílis de réir an Achta agus de

réir an spioraid atá taobh thiar de.

Nóta: Is ionann “Comhlacht

Poiblí “i gcás an aighneachta

seo agus an Roinn Ealaíon,

Spóirt agus Turasóireachta

agus baineann gach tagairt

do “an Comhlacht Poiblí” ins

an aighneacht/doiciméad leis

an Roinn Ealaíon, Spóirt agus

Turasóireachta.

Réamhrá don scéim

1.1 Déanfaidh an Comhlacht Poiblí

cur síos ar a custaiméirí, a

seirbhísí agus a gníomhaíochtaí

ar nós mar atá leagtha amach

faoin Acht um Shaoráil Faisnéise,

1997& 2003.

1.2 Ina theannta sin saineoidh an

Comhlacht Poiblí na seirbhísí

sin atá ar fáil cheana féin i

nGaeilge.

1.3 Cinnteoidh an Comhlacht Poiblí

go mbeidh na seirbhísí

bunaithe ar phrionsabail

“Seirbhís Ardchaighdeán do

Chustaiméirí” agus déileálfaidh

an fhoireann go fáilteach leis an

bpobal i nGaeilge agus i

mBéarla soiléir intuigthe.

1.4 Leagfaidh an Comhlacht Poiblí

spriocanna cinnte síos agus

amscála chun iad a bhaint

amach.

1.5 Léireoidh an Comhlacht Poiblí

córas measúnaithe a

dhéanfaidh seachadadh na

seirbhíse a mheas agus a

chinnteoidh go n-aithneofar

céimeanna feabhais.

1.6 Lorgóidh an Comhlacht Poiblí

aischothú leanúnach ón bpobal

ar fheidhmiú na scéime agus

beidh cur síos ar an gcóras sin

ríofa sa scéim.

An Scéim

2. (a) Is í tuairim láidir Comhdháil

Náisiúnta na Gaeilge gur cóir

go mbeadh sé mar bhun aidhm

ag an gComhlacht Poiblí go

mothóidh an custaiméir i gcónaí

go bhfuil fáilte roimhe/roimpi

agus go mbeidh teacht aige/aici

ar sheirbhís trí Ghaeilge gan

aon mhór dua.

(b) Tá sé tábhachtach go

mbeadh Ard-Rúnaí an

Chomhlachta Poiblí freagrach

as seachadadh na seirbhíse seo.

Ceapfaidh an Comhlacht Poiblí

Oifigeach Sinsearach i ngach

rannóg gníomhaíochtaí chun

féachaint chuige go

bhfeidhmeofar an scéim ach í a

bheith aontaithe leis an Aire.

2.1 Os rud é go bhfuil an

Comhlacht Poiblí freagrach as

seirbhís a chur ar fáil i gceantair

Gaeltachta chomh maith le seirbhís

do phobal na Gaeilge i gcoitinne

beartóidh siad caitheamh leis an

nGaeilge agus an mBéarla ar bhonn

comhionannais agus iad ag plé leis

an bpobal. Ciallaíonn an gealltanas

seo go gcuirfear saor-rogha teanga

ar fáil don phobal agus iad ag plé

leis an gComhlacht Poiblí. Ní

bheidh aon saoránach faoi mhíbhuntáiste

ar bith ag éirí as a rogha

teanga oifigiúil a roghnú.

De bharr cúlra éagsúil gairmiúil

foireann an chomhlachta, tá roinnt

ball foirne ins na hoifigí gan

Ghaeilge. Dá bhrí sin, mar shocrú

ad interim :

2.2 Freagróidh fáilteoirí,

teileafónaithe nó baill foirne an

guthán go dátheangach

lasmuigh den Ghaeltacht.

Cuirfear clár traenála bunúsach

ar fáil don fhoireann maidir le

húsáid na Gaeilge ar an

nguthán. Beidh aon

teachtaireacht ar ghuthán

réamh-thaifeadta go

dátheangach.

2.3 Beidh liosta reatha ag gach

fáilteoir nó teileafónaí de

dhaoine ainmnithe i ngach

rannóg nó fo-roinn de chuid an

Chomhlachta Poiblí atá in ann

ábhar na Rannóige nó na foroinne

a phlé i nGaeilge.

2.4 Aithneoidh an Comhlacht

Poiblí go bhfuil Gaeilge

riachtanach le seirbhís

chuimsitheach a chuir ar fáil don

phobal. Aithneoidh sé freisin, nuair

a lorgaíonn an saoránach lasmuigh

den Ghaeltacht seirbhís, go bhfuil

sé de cheart aige/aici an teanga ina

ndéantar an tseirbhís sin a

sheachadadh a bheith mar an

gcéanna leis an teanga ina

lorgaíodh an tseirbhís ar an gcéad

dul síos. Chuige seo, beartóidh an

Comhlacht Poiblí nach mbeidh aon

seirbhís dá cuid ar fáil trí mheán an

Bhéarla amháin laistigh de 5 bliana

ó theacht i bhfeidhm na dréachtscéime.

2.5 Chun an sprioc seo a bhaint

amach beidh polasaí cinnte ag

an gComhlacht Poiblí maidir

le hearcú, ionduchtú agus

oiliúint foirne agus mar chuid

de sin tógfar na céimeanna

seo a leanas :-

• Beidh an Ghaeilge mar

riachtanas sainithe i

gcúrsaí earcaíochta an

Chomhlachta Poiblí i

bpáirtíocht le

Coimisinéirí na Stát

Seirbhíse as seo amach;

• Tá ceart ag fostaithe de

chuid na Comhlachta

Poiblí an Ghaeilge a

úsáid go hinmheánach.

Chuige seo, beidh

athbhreithniú rialta ar

riaracháin chun a

chinntiú go mbeidh deis

ag baill foirne ar mhaith

leo nó atá toilteanach

obair a dhéanamh trí

mheán na Gaeilge sin a

dhéanamh mar

ghrúpa/aonad.

• Leanfar le scéim

Gaeleagras ach cuirfear

scéim inmheánach ar

leith ar bun freisin ionas

go mbeidh deis ag gach

uile ball foirne Gaeilge a

fhoghlaim.

Comhfhreagras

3.(a) Sa mbreis ar an gcleachtas san

Aontas Eorpach agus an méid atá

leagtha síos in Alt 9 (2) d’Acht na

dTeangacha Oifigiúla, cinnteoidh

an Comhlacht Poiblí go bhfaighidh

an custaiméir freagra nó admháil

ar chomhfhreagras taobh istigh

d’amscála réasúnach agus cinnte ar

chomh chaighdeán seirbhíse le

comhfhreagras i mBéarla.

(b) Faoi mar atá in Alt 9 (3) den

Acht beidh comhfhreagras a

thionscnaíonn an Comhlacht Poiblí

i nGaeilge nó beidh ráiteas soiléir i

nGaeilge ag cur in iúl don léitheoir

go bhfuil fáilte roimh

chomhfhreagras i nGaeilge. Beidh

comhfhreagras ón gComhlacht

Poiblí maidir leis an nGaeilge nó

cúrsaí Gaeltachta i nGaeilge sa

chéad dul síos.

(c ) Sa chás go bhfuil a fhios ag an

gComhlacht Poiblí gur fearr le

custaiméir feidhmiú trí Ghaeilge

beidh gach comhfhreagras leis an

duine sin i nGaeilge.

Stáiseanóireacht

4. (a) I gcás stáiseanóireachta de,

beidh sé mar pholasaí de chuid an

Chomhlachta Poiblí, go mbeidh sí i

nGaeilge nó dátheangach. Sa chás

seo, beidh sé mar pholasaí go

mbeidh aon téacs i nGaeilge nó i

mBéarla ar chomh mhéid. Beidh an

leagan Gaeilge os cionn an leagan

Béarla agus áit a mbeidh an dá

théacs le chéile beidh an leagan

Gaeilge ar taobh na láimhe clé.

Beidh an dá théacs comhionann ó

thaobh cruth, méid, caighdeán,

soléiteacht agus suntasacht de. Más

gá aon idirdhealú eile a dhéanamh

beidh forlámhas ag an Gaeilge.

(b) Is i nGaeilge agus i mBéarla a

bheidh fógráin, fógairt béil (beo nó

réamh-thaifeadta), agus

comharthaí de chuid na

Comhlachta Poiblí taobh amuigh

den Ghaeltacht. Is i nGaeilge

amháin a bheidh fógráin 7rl sa

nGaeltacht.

nGaeilge agus i mBéarla go

comhuaineach.

Cumarsáid Leictreonach

5.1(a) Baineann an treoir thuas

maidir le comhfhreagras

leictreonach nó ríomhphoist chomh

maith. Beidh an séanadh a cuirtear

ar gach ríomhphoist dátheangach

nó i nGaeilge amháin.

5.1(b) Beidh an suíomh idirlíon a

chuireann eolas ar fáil don phobal

go hiomlán dátheangach.

Ábhar Scríofa

6. (a) Tá dualgas reachtúil ar an

gComhlacht Poiblí roinnt ábhar

scríofa a fhoilsiú go comhuaineach

i ngach ceann de na teangacha

oifigiúla : cuntais, tuairiscí, 7rl.

(b) Beidh sé mar chleachtas sa

Roinn gach uile doiciméad poiblí a

fhoilsiú go dátheangach, iad siúd

nach luaitear san Acht san

áireamh. Ní seolfar aon doiciméad

chuig aon scoil sa stát nach bhfuil

iomlán dátheangach.

seachtracha an Chomhlachta Poiblí

(.i.e. foirmeacha go mbíonn ar an

bpobal a úsáid seachas foirmeacha

inmheánach), i nGaeilge intuigthe

sa nGaeltacht sa chás gur gnó

Gaeltachta amháin atá i gceist. Is

go dátheangach a bheidh na

foirmeacha coitianta seachtracha

eile.

Cruinnithe Poiblí

7.(a) Reáchtálfar cruinnithe,

fiosrúcháin, 7rl a eagraíonn an

Comhlacht Poiblí don phobal trí

mheán na Gaeilge sa Ghaeltacht le

seirbhís ateangaireacht

comhuaineach Gaeilge-

Béarla/Béarla-Gaeilge ar fáil don té

go bhfuil fonn air Béarla a úsáid.

(b) Lasmuigh den Ghaeltacht beidh

cead ag an bpobal ceachtar den dá

theanga oifigiúil a úsáid agus beidh

seirbhísí ateangaireacht ar fáil.

Tógfaidh an Comhlacht Poiblí

cumas labhartha Gaeilge san

áireamh agus socruithe á

dhéanamh acu maidir le

Cathaoirligh chruinnithe poiblí nó

Cathaoirligh agus foirne binse á

roghnú acu.

cruinnithe, fiosrúcháin nó binsí

fiosrúcháin faoi choimirce an

Chomhlachta Poiblí i nGaeilge nó

go dátheangach. Beidh an dá

theanga in aon téacs dátheangach

ar chomh mhéad. Beidh an leagan

Gaeilge os cionn an leagan Béarla,

agus, áit a mbeidh an dá théacs le

chéile beidh an leagan Gaeilge ar

fáil ar thaobh na láimhe clé. Beidh

an dá théacs comhionann ó thaobh

cruth, méid, caighdeán, soléiteacht

agus suntasacht de. Más gá aon

idirdhealú eile a dhéanamh beidh

forlámhas ag an leagan Gaeilge.

Caighdeán Seirbhíse.

8. Beidh foirm agus stíl aon ábhar

poiblí a fhoilsíonn an Comhlacht

Poiblí i nGaeilge agus i mBéarla

intuigthe, soléite agus éasca le

freagairt.

An Ghaeltacht

9. Tá sainriachtanais ag pobal na

Gaeltachta de bharr go bhfuil siad

ag feidhmiú trí theanga

neamhfhorleathan, cé gur í an

príomhtheanga Náisiúnta í, atá faoi

shíor bhrú ag an dara teanga

oifigiúil, ceann de na teangacha is

cumhachtaí sa domhan. Beartóidh

an Comhlacht Poiblí gach seirbhís a

bhaineann leis an nGaeltacht a

sholáthar sa gnáth-chúrsa trí

mheán na Gaeilge amháin. Is é sin

a rá gur cóir don Chomhlacht

Poiblí an Ghaeilge a úsáid, mar

ghnás iompar teanga, leis an

bpobal sa Ghaeltacht agus san áit

ina bhfuil sí ag plé cúrsaí Gaeilge

go bhfuil an Comhlacht Poiblí

sainfhreagrach as.

Tríú Páirtithe

10.1. Beidh téarmaí na scéime seo

mar choinníoll dóibh siúd atá ag

obair thar ceann an Chomhlachta

Poiblí faoi chonradh nó mar fhocuideachta.

10.2. Comhlíonfaidh aon

chomhaontú nó socrú idir an

Comhlacht Poiblí agus tríú páirtí

téarmaí na scéime seo - aon seirbhís

a dháiltear amach ar chonradh san

áireamh. Beidh ar chonraitheoir

monatóireacht a dhéanamh ar aon

soláthar seirbhíse don Chomhlacht

Poiblí de réir na scéime. As seo

amach beidh a leithéid de